submenu

Beverbos - 01/05/2021

Het groene hart van Wemmel

In het midden van de gemeente ligt het grootste natuurgebied van Wemmel: Beverbos. Vanaf de jaren 30 is hier een verkaveling uitgebouwd, maar sinds begin deze eeuw waakt Natuurpunt over de groene rijkdom van het gebied.

Als je op een kaart van Wemmel twee diagonalen zou trekken tussen de uiterste punten, van de Plantentuin tot de Ronkel en van de Exposite tot Hamme, zouden die lijnen elkaar kruisen in de buurt van Villa Beverbos. Het Beverbosgebied, langs de Frans Robbrechtsstraat, bestaat uit een groene verkaveling met villa’s, halfopen bebouwing en rijwoningen langs smalle straten, maar bevat ook een middelgroot natuurgebied.

Voor Hendrik Devriese is het Beverbos een tweede thuis. Als vrijwilliger voor Natuurpunt helpt hij met het beheer van het gebied. ‘Tot eind negentiende eeuw bestond dit gebied uit natte weilanden’, vertelt hij. ‘Van het voormalige tramstation aan de J. Vanden Broeckstraat tot het huidige bos was er hooiland. Dat waren kleine perceeltjes waar één of twee keer per jaar hooi werd geoogst. Omdat de grond zo nat was, kon je die terreinen eigenlijk voor niets anders gebruiken.’

Domein met een oorlogsverleden

Aan dat landbouwlandschap kwam een eind toen in 1864 het IJzerenkasteel werd gebouwd, en rond 1900 een parklandschap werd aangelegd. De grote vijver die er vandaag nog is, werd toen aangelegd. Het kasteel kreeg zijn naam omdat bouwheer Wauters een ijzerhandelaar was, maar het stond ook bekend als Torentjeskasteel. Wie een oude postkaart van het kasteel bekijkt, begrijpt snel waarom.

Vandaag is er van het kasteeldomein haast niets meer te zien. Het enige wat vandaag nog herinnert aan die periode, is een stuk muur van de omwalling langs de Dries. In mei 1944 vielen bij een Amerikaans bombardement immers drie bommen op het kasteeldomein. Die bommen waren eigenlijk bedoeld voor het vormingsstation in Schaarbeek, maar een deel ervan viel op Wemmel. Het kasteel zelf werd niet geraakt, maar door de inslagen in het park begonnen de muren barsten te vertonen. Na de oorlog werd het kasteel afgebroken. Naast het stuk muur blijft er ook nog een standbeeldje over uit het oorspronkelijke kasteelpark. Dat staat waar de Haagdoornlaan, Rode Beukenlaan en Parklaan elkaar snijden.

De Tweede Wereldoorlog was niet alleen van belang voor het kasteel, met de ‘verdwaalde bommen’. Waar de Berkenlaan in de Parklaan uitmondt, was in de jaren 40 het restaurant Chateau des Bouleaux. Dat was een toprestaurant, waar in oktober 1942 een twintigtal belangrijke verzetsleden uit het hele land hadden afgesproken. Helaas bleek het een hinderlaag, want de Duitse Gestapo organiseerde een razzia. De verzetsleden werden op weg naar of in het restaurant opgepakt, en later gefusilleerd of naar deportatiekampen gebracht. Na de oorlog kreeg het restaurant de naam Parkhof. Nog later heette het Oliartes.

Compensatie

De verkaveling van het gebied begon al in de jaren 30, toen het kasteel nog intact en bewoond was. In de Torentjeslaan en de Berkenlaan staan villa’s en dubbelwoningen uit die tijd. Enkele daarvan hebben een charmante combinatie van cottage- en art-decokenmerken. Nadat het kasteel eind jaren 40 afgebroken werd, werd het domein helemaal verkaveld en bebouwd. De toenmalige kasteeleigenaar Kohner bouwde voor zichzelf een villa: het pand dat vandaag bekend staat als Villa Beverbos. Die villa is nu een gemeentelijke vergaderlocatie, waar ook tentoonstellingen, recepties, optredens en dergelijke plaatsvinden.

De geschiedenis van het Beverbos als natuurgebied begint vele jaren later. ‘Toen de Markt midden jaren 90 werd aangelegd, was de deal dat de gemeente op een andere plek 100 hectare open ruimte zou creëren, als compensatie. Toen heeft de gemeente het Beverbos aangekocht en de villa onteigend’, zegt Hendrik. In 2003 werd het beheer overgedragen aan Natuurpunt. Het domein heeft sindsdien een nieuwe adem gevonden. ‘De bedoeling was om de oorspronkelijke staat van het gebied te herstellen. De populieren die aangeplant werden, hebben we gekapt. Dat is nu de bloemenweide, toch wel het visitekaartje van het Beverbos. Vroeger groeiden er bijzondere orchideeën. In de jaren 70 is het terrein opgehoogd en verdween een deel van de interessante vegetatie. Vijf jaar geleden hebben we weer orchideeën zien bloeien.

De herontdekking van het Beverbos Door het natuurgebied loopt de Jagersweg, een smalle, deels onverharde baan. Oudere Wemmelaars weten misschien nog dat deze straat vroeger Ezelsbaan heette. De bushalte van De Lijn in de Frans Robbrechtsstraat herinnert daar nog aan. ‘Maar die naam heeft niets te maken met het dier’, weet Hendrik. ‘Wel met de droge weide ten noorden van het gebied. Dat werd een ezel of euzel genoemd. Soms werd het ook heizel genoemd, zoals die andere site in de buurt, die bekend werd door de Wereldtentoonstellingen van 1935 en 1958.’

Het Beverbos ligt wel centraal in de gemeente, maar ook een beetje verborgen achter de verkaveling. Krijgt het Beverbos van de Wemmelaars de erkenning die het verdient? ‘Misschien wel te veel’, lacht Hendrik. ‘Vroeger kenden alleen de mensen die in de buurt opgroeiden het gebied, maar de laatste twintig jaar komt er steeds meer volk. Zeker het afgelopen jaar, toen corona iedereen weer in de eigen omgeving heeft laten wandelen. Dat betekent dat we één of twee keer per jaar een zwerfvuilactie moeten houden en dat er nu en dan wat klein vandalisme plaatsvindt, maar gelukkig blijft het daarbij.’

meer info over Beverbos vind je op de site van Natuurpunt 
Zin om er zelf op uit trekken? Vind hier de route van de Bevervoswandeling

Tekst: Wim Troch
Foto: © Tine De Wilde
Uit: zandloper mei 2021