submenu

Johan Terryn praat over verlies in coronatijden - 09/12/2020

‘Woorden geven aan verdriet werkt helend’

Troost. Waar vind je die als het menselijke leed achter de coronastatistieken nog nauwelijks te vatten is? Johan Terryn sprak er met lotgenoten over. Samen ontdekten ze de helende kracht van woorden. Woorden die jij nu ook kan beluisteren in zijn podcastserie ‘Het Uur Blauw’.

Wat was jouw drijfveer om met de podcast Het Uur Blauw te starten?

Johan Terryn: ‘In april overleed mijn vader in het woonzorgcentrum waar hij al een tijdje verbleef. Door de lockdown had ik hem al een maand niet meer gezien. Afscheid van hem nemen met een mondmasker op had iets onwezenlijks. Ook de afscheidsdienst met slechts 15 mensen waarin je elkaar niet mocht aanraken, had iets heel bevreemdends. Enkele dagen later schreef ik over die vreemde ervaring een column voor het radioprogramma Nieuwe Feiten. Die lokte heel wat reacties uit. Heel veel mensen reageerden om hun medeleven te uiten, maar ook om hun verhaal te delen. Patrick was één van hen. Hij had zijn ouders op 24 uur tijd verloren. Anderhalf uur hebben we aan de lijn gehangen. Dat wij als twee wildvreemden ons verdriet met elkaar konden delen, was een bijzondere ervaring. We wilden elkaar dan ook ontmoeten. We spraken af ergens in het bos om ons gesprek voort te zetten. Het zou het begin worden van een reeks van 12 intieme gesprekken die je nu op podcast kan beluisteren.’

Je sprak met die mensen af in het uur blauw. Waarom precies op dat moment van de dag?

Terryn: ‘Het is het uur voordat de zon opkomt. Je ontmoet elkaar in het donker. Naarmate het gesprek vordert, wordt het stilaan dag. De silhouet van de andere verandert langzaam in een persoon met een eigen gezicht. Samen in de duisternis aan een wandeling beginnen, onderweg het opkomende zonlicht tegemoetgaan en ondertussen de vogels horen fluiten, heeft een grote symbolische waarde.’

Je gesprekpartners zijn opvallend open. Het lijkt alsof ze een grote behoefte hebben om hun verlies onder woorden te brengen.

Terryn: ‘Door corona wordt fysiek afscheid nemen beperkt of soms onmogelijk. Wat overblijft, zijn woorden om het verlies proberen te vatten en  een plaats te geven. Woorden geven aan je verdriet werkt helend. Dat konden wij tijdens onze wandelingen in alle vertrouwen doen, want we waren lotgenoten. Het werden intieme gesprekken waaruit ik veel geleerd heb. Ik vertel erover tijdens de theatervoorstelling die ik over Het Uur Blauw heb gemaakt. Tijdens de première in oktober heb ik kunnen vaststellen dat er een grote nood is om over dat soort zaken te praten. De staande ovatie van het publiek heeft me geraakt. Ik begin stilaan te beseffen dat er zelfs achter verlies een intense schoonheid kan schuilgaan.’

Ben je erachter waarom het publiek zo enthousiast reageerde?

Terryn: ‘Dat zou je eigenlijk aan de mensen moeten vragen. Maar ik denk dat het te maken heeft met de kwetsbaarheid waarmee ik op het podium sta. Ik spreek over ingrijpende zaken die we allemaal vroeg of laat zullen meemaken. Toch leven we in een cultuur waarin er over sterfelijkheid en vergankelijkheid haast niet wordt gesproken. Door er wel open over te praten, komt er heel wat los. Sommige mensen lieten me weten dat ze zich na de voorstelling opgelucht voelden.’

De voorbije maanden verloor onze samenleving meer dan 15.000 mensen aan corona. Op welke manier kunnen we dit verlies als gemeenschap verwerken?

Terryn: ‘We kregen de laatste tijd enorm veel statistieken te zien. Die talloze cijfers over besmettingen, ziekenhuisopnames en overlijdens staan los van de realiteit. Ze geven niet weer welk immens leed achter de cijfers verborgen zit. Dat grote verdriet was mijn drijfveer om met die podcast te beginnen. De vele reacties die ik na de column op de radio kreeg, maakten voor mij duidelijk dat er op dit moment in onze samenleving veel rauw verdriet en onverwerkt verlies is.’

Jij werkt ook als coach. Wat zegt de coach over omgaan met verlies?

Terryn: ‘Je kent wellicht de uitspraak What doesn’t kill you makes you stronger. Als onheil jou overkomt, kan je er twee kanten mee uitgaan. Je kan je als slachtoffer opstellen of je kan proberen om er sterker uit te komen. Die laatste houding ben ik met de jaren steeds interessanter gaan vinden. Je kan verdriet effectief omzetten in iets krachtigs of iets moois.’

Hoe doe je dat?

Terryn: ‘Door jezelf vanop afstand te leren bekijken. Dat is een goed uitgangspunt om jezelf vervolgens de vraag te stellen hoe je nu verder wil. Wil je in je verdriet blijven zitten of wil je er iets mee doen? Ik geef toe dat het niet evident is, maar de stap zetten om wat je overkomt niet alleen te ondergaan, is essentieel om als mens te groeien. Wil dat zeggen dat je je verdriet wegduwt? Helemaal niet. Laat de tranen maar komen. Zelf ben ik altijd blij als ik kan huilen. Het brengt je opnieuw wat in contact met de persoon die je graag zag.’

In welke mate heeft het verlies van je vader jou veranderd?

Terryn: ‘Met mijn schrijven en spelen iets zinnigs doen, houdt me al een tijd bezig. De voorbije maanden is dat gevoel alleen maar versterkt. Zeker nu ik heb kunnen vaststellen hoe de podcast en voorstelling mensen in verbinding kunnen brengen met iets dat in onze funsamenleving verloren dreigt te gaan. Het raakt iets in mij dat me een diepe voldoening geeft. Uiteraard heeft de dood van mijn vader me ook met mijn eigen sterfelijkheid geconfronteerd. Reden te meer om de tijd die me rest zo waardevol mogelijk in te vullen.’

We hebben het veel gehad over hoe woorden ons kunnen helpen om verdriet een plaats te geven. Maar wat als je niet goed bent met woorden?

Terryn: ‘Je kan ook op een andere manier je eigen verhaal of ritueel maken. Weet je, eigenlijk is het iets dat spontaan ontstaat. Ben je niet goed met woorden, dan zal er wel iets anders zijn dat in je opkomt. Misschien ga je iets doen of maken ter herinnering aan de persoon van wie je afscheid nam. Eigenlijk is er geen algemene stelregel. Laat vooral je gedachten en gevoelens maar stromen. En als er één positief gegeven is aan de hele lockdown: we hebben tijd om te blijven stilstaan bij wat ons overkomt.’

Welke woorden wil jij nog meegeven die mensen kunnen helpen om deze barre tijden door te komen?

Terryn: ‘Je bent sterk genoeg om je over te leveren. Luister goed naar jezelf. Heb oog en oor voor wat zich aandient. Wees flexibel genoeg om daarop in te spelen. Ga niet halsstarrig in tegen de stroom. Klamp je niet vast aan wat er niet meer is. Laat je drijven. Het komt heus wel goed.’

 

Tekst: Nathalie Dirix
Foto: © Tine De Wilde
Uit: zandloper december 2020

Bekijk ook

Johan Terryn - Het Uur Blauw

Theatermaker en mediafiguur Johan Terryn verloor in april zijn vader, midden in de coronalockdown. Hij maakte daarom deze beklijvende theatervertelling, over rouwen in bijzondere tijden.
Je begrijpt veel Nederlands en spreekt het goed.
10 nov
20.00 uur